Autónomo of loondienst: wat is voordeliger?

De vergelijking tussen autónomo en loondienst gaat vaak meteen over het bruto-nettoverschil, maar de eerste vraag die je zou moeten stellen is: wie draagt de sociale premie, en op welke basis? In loondienst, onder het Régimen General, betaalt de werkgever het grootste deel: 23.6% van het brutosalaris voor de gewone risico's (contingencias comunes), bovenop wat al in je bruto zit ingecalculeerd door de werkgever. Jijzelf draagt daar als werknemer nog eens 4.7% aan bij, rechtstreeks ingehouden op je loonstrookje. Dit staat los van de premies voor beroepsrisico's, werkloosheid en het intergenerationele solidariteitsmechanisme, die er allebei nog bovenop komen, verdeeld tussen werkgever en werknemer.

Een autónomo betaalt die last in zijn geheel zelf, maar dan wel op een fundamenteel andere grondslag: niet als percentage van een vast salaris, maar volgens een schijvenstelsel van 15 inkomensschijven (2023-2025) op basis van je geschatte werkelijke netto-inkomen. Bij een laag inkomen kan dat voordeliger uitpakken dan de vaste werkgeverslast van een loondienstbaan met een vergelijkbaar salaris, maar bij een hoger inkomen loopt de premie mee omhoog tot aan de bovengrens van de hoogste schijf, zonder dat daar een werkgever is die de helft betaalt. Vergelijk dus nooit het kale premiepercentage van beide stelsels met elkaar: de basis waarover ze berekend worden, verschilt wezenlijk.

Het premieplafond zelf is voor beide stelsels gekoppeld, althans in het Régimen General: de maximale maandelijkse premiegrondslag ligt op 5101.2 euro, wat betekent dat een hoger salaris dan dat bedrag geen extra premie meer oplevert, maar ook geen extra sociale dekking. Autónomos kennen een vergelijkbaar plafond binnen hun eigen schijvenstelsel, maar de twee systemen sluiten qua bedragen niet één-op-één op elkaar aan, dus een directe vergelijking op basis van "hetzelfde brutobedrag" gaat maar tot op zekere hoogte op.

Waar het verschil het hardst voelbaar wordt, is niet tijdens het werken maar erna: een werknemer die zijn baan verliest, bouwt in de regel het reguliere werkloosheidsvangnet (paro) op, met een uitkeringsduur die oploopt met het aantal gewerkte jaren. Een autónomo heeft in plaats daarvan toegang tot de cese de actividad, een uitkering bij bedrijfsbeëindiging die op papier bestaat maar in de praktijk veel strenger getoetst wordt: je moet aantoonbaar economisch verlies of een objectieve reden voor stopzetting bewijzen, niet simpelweg aangeven dat je stopt. Datzelfde onderscheid loopt door bij vakantie en ziekte: een werknemer bouwt wettelijk gegarandeerde vakantiedagen en doorbetaling bij ziekte op vanaf de eerste werkdag, terwijl een autónomo zelf verantwoordelijk is voor het regelen van vervangende inkomsten in beide situaties, met slechts een beperkt sociaal vangnet als achtervang.